Inox (thép không gỉ – stainless steel) là vật liệu phổ biến trong xây dựng, công nghiệp và đồ gia dụng tại Việt Nam. Trên thị trường có hàng chục mác inox khác nhau, nhưng phổ biến nhất là Inox 304 và Inox 201. Hai loại này nhìn bề ngoài rất giống nhau nhưng giá trị chênh lệch gần gấp đôi – Inox 304: 39.000 – 83.000 đ/kg trong khi Inox 201 chỉ 16.000 – 36.000 đ/kg. Bài viết này phân tích chi tiết sự khác biệt và hướng dẫn cách kiểm tra nhanh tại chỗ.
1. Tổng quan về inox và hệ thống mác thép không gỉ
Inox được phát minh năm 1913 tại Sheffield (Anh) bởi Harry Brearley. Tên chính thức là thép không gỉ (stainless steel) – thực chất là hợp kim thép có chứa ít nhất 10.5% crom (Cr). Crom tạo ra lớp oxit chrome mỏng trên bề mặt, ngăn chặn quá trình oxi hoá tiếp tục – đó là lý do inox không gỉ.
Hệ thống đặt tên inox theo tiêu chuẩn AISI (Mỹ) phân thành 5 nhóm chính:
- Series 200: Cr-Mn-Ni – thay nickel bằng mangan để giảm giá. Inox 201, 202.
- Series 300: Cr-Ni – chuẩn nhất, chống ăn mòn tốt. Inox 304, 316, 321.
- Series 400: Cr – không có nickel, có từ tính nhẹ. Inox 410, 430.
- Series 500: chịu nhiệt cao. Inox 504, 504.
- Series 600: làm cứng bằng kết tủa. Inox 630, 631.
2. Inox 304 – “vua” của thép không gỉ
Inox 304 là mác phổ biến nhất, chiếm khoảng 50% sản lượng inox toàn cầu.
Thành phần hoá học:
- Crom (Cr): 18-20%
- Niken (Ni): 8-10.5%
- Cacbon (C): ≤ 0.08%
- Mangan (Mn): ≤ 2%
- Sắt (Fe): còn lại
Đặc tính:
- Chống ăn mòn rất tốt trong môi trường thông thường
- Hầu như không có từ tính (cấu trúc austenitic)
- Dễ hàn, dễ gia công
- Chịu được nhiệt độ -270°C đến 800°C
- An toàn cho thực phẩm (food-grade)
Ứng dụng: bồn chứa hoá chất nhẹ, ống dẫn nước nóng, dụng cụ nấu ăn cao cấp, thiết bị y tế, lan can, cửa cuốn, bồn nhà bếp công nghiệp, thiết bị thực phẩm.
Giá phế liệu: 39.000 – 83.000 đ/kg.
3. Inox 201 – phiên bản giá rẻ
Inox 201 ra đời vào những năm 1950 nhằm giảm phụ thuộc vào nickel (kim loại chiến lược, giá cao và biến động).
Thành phần hoá học:
- Crom (Cr): 16-18%
- Niken (Ni): 3.5-5.5% (thấp hơn 304 đáng kể)
- Mangan (Mn): 5.5-7.5% (cao – thay thế cho Ni)
- Cacbon (C): ≤ 0.15%
- Nitơ (N): ≤ 0.25%
Đặc tính:
- Chống ăn mòn kém hơn 304 – dễ bị xỉn màu sau 6-12 tháng
- Có thể có từ tính nhẹ ở vùng đã gia công
- Cứng hơn 304 (do nhiều mangan)
- Khả năng hàn kém hơn – dễ nứt mối hàn
- Không nên dùng cho thực phẩm/y tế
Ứng dụng: đồ gia dụng giá rẻ (thau, chậu, kệ inox), trang trí nội thất, công trình không tiếp xúc nước biển/hoá chất.
Giá phế liệu: 16.000 – 36.000 đ/kg.
4. Bảng so sánh chi tiết Inox 304 vs Inox 201
| Tiêu chí | Inox 304 | Inox 201 |
|---|---|---|
| Hàm lượng Niken | 8 – 10.5% | 3.5 – 5.5% |
| Hàm lượng Crom | 18 – 20% | 16 – 18% |
| Hàm lượng Mangan | ≤ 2% | 5.5 – 7.5% |
| Khả năng chống gỉ | Rất tốt | Trung bình |
| Từ tính | Hầu như không hút nam châm | Hút nhẹ ở vùng gia công |
| Độ cứng | HRB 88-92 | HRB 90-100 (cứng hơn) |
| Khả năng hàn | Rất tốt | Trung bình – dễ nứt |
| An toàn thực phẩm | Có (food-grade) | Không khuyến nghị |
| Tuổi thọ trong nhà | 20-30 năm | 5-10 năm |
| Tuổi thọ ngoài trời | 10-15 năm | 2-5 năm (xuống cấp nhanh) |
| Giá vật liệu mới | ~85.000 đ/kg | ~45.000 đ/kg |
| Giá phế liệu | 39.000 – 83.000 đ/kg | 16.000 – 36.000 đ/kg |
5. 4 phương pháp kiểm tra inox 304 vs 201 nhanh chóng
5.1. Test bằng nam châm (cách phổ thông)
Dùng nam châm vĩnh cửu mạnh (loại neodymium tốt nhất) đặt lên bề mặt inox.
- Inox 304: hầu như không hút – cảm giác nam châm không bám hoặc bám rất nhẹ
- Inox 201: hút nhẹ – cảm giác nam châm bám có lực
Lưu ý quan trọng: Cách này không chính xác 100%. Inox 304 ở vùng đã gia công nguội (uốn, hàn, dập) cũng có thể có từ tính nhẹ. Đây là phương pháp sơ bộ, không phải kết luận cuối cùng.
5.2. Test bằng axit nitric (HNO3) 20-30%
Đây là phương pháp đáng tin cậy hơn nhiều.
- Đeo găng tay cao su, kính bảo hộ
- Nhỏ 1 giọt axit nitric loãng lên bề mặt inox đã đánh sạch
- Quan sát trong 30 giây
Kết quả:
- Inox 304: không có phản ứng, axit chỉ làm ướt bề mặt
- Inox 201: sủi bọt nhẹ hoặc bề mặt chuyển sang màu xám đục do mangan phản ứng với axit
5.3. Quan sát mối hàn và vết cắt
Trên sản phẩm hoàn thiện:
- Inox 304: mối hàn sạch, không bị xỉn, sau 1-2 năm vẫn sáng
- Inox 201: mối hàn dễ chuyển màu nâu/đen sau vài tháng, có thể có vết nứt nhỏ
5.4. Dùng máy đo XRF (chuyên nghiệp)
Các vựa lớn và nhà máy chuyên nghiệp dùng máy đo XRF (X-Ray Fluorescence) cầm tay – cho kết quả chính xác về thành phần kim loại trong vài giây. Giá máy 80-200 triệu – chỉ đầu tư khi xử lý lượng lớn inox.
6. Các mác inox khác trên thị trường phế liệu
Inox 316 – kháng ăn mòn cực cao
Có thêm 2-3% molypden (Mo) – kháng ăn mòn trong môi trường nước biển và hoá chất. Dùng cho thiết bị y tế, đường ống hoá chất, công nghiệp dược. Giá phế liệu: 60.000 – 86.000 đ/kg.
Inox 430 – inox có từ tính
Series 400 – không có nickel, chỉ có Cr 16-18%. Có từ tính rõ rệt. Giá rẻ hơn 304 nhiều. Dùng cho đồ gia dụng giá rẻ, vỏ máy giặt, ống thải. Giá phế liệu: 12.000 – 32.000 đ/kg.
Inox 504/604 – chịu nhiệt cao
Dùng trong lò công nghiệp, ống xả nhiệt cao. Giá phế liệu: 23.000 – 50.000 đ/kg.
Inox 630/631 – làm cứng kết tủa
Inox đặc biệt cho ngành hàng không. Giá phế liệu: 18.000 – 39.000 đ/kg.
7. 6 mẹo bán inox phế liệu đạt giá cao
- Phân loại 304 và 201 vào 2 bao riêng – không trộn. Người mua nếu thấy lẫn 201 trong lô 304 sẽ định giá toàn bộ theo 201, mất 50%+ giá trị.
- Tháo bỏ bản lề, ốc vít sắt khỏi sản phẩm inox – tránh bị ép giá theo loại thấp do “có lẫn sắt”.
- Inox công nghiệp = thường là 304 – bồn chứa hoá chất, ống dẫn nhà máy, dụng cụ y tế, thiết bị nấu công nghiệp đều dùng inox 304. Đừng để bị ép giá xuống 201.
- Inox đồ gia dụng giá rẻ = thường là 201 – thau, chậu, kệ inox bán ở chợ giá vài chục nghìn đa phần là 201. Đừng tự cho là 304.
- Đánh sạch xỉn màu trước khi bán – inox xỉn nhiều bị trừ giá 5-10%. Lau sạch bằng giẻ + nước rửa kim loại.
- Yêu cầu test XRF với lô lớn – nếu lô trên 1 tấn, yêu cầu vựa thu mua dùng máy XRF kiểm tra trước mặt khách. Đảm bảo định giá đúng mác.
8. Câu hỏi thường gặp về inox phế liệu
Q1: Đồ gia dụng inox tôi có là 304 hay 201?
Đa phần đồ gia dụng giá thấp (dưới 1 triệu/sản phẩm) là inox 201 hoặc 430. Đồ cao cấp (nồi áp suất, dao kéo cao cấp, bồn rửa nhà bếp công nghiệp) thường là 304. Test bằng nam châm + axit nitric để kết luận.
Q2: Tại sao inox 304 không hút nam châm?
Vì inox 304 có cấu trúc tinh thể austenitic (FCC – face-centered cubic) – cấu trúc này không có tính sắt từ. Inox 201 cũng là austenitic nhưng do hàm lượng nickel thấp, vùng gia công nguội có thể chuyển một phần sang martensitic – có từ tính.
Q3: Bồn nước inox sau 5 năm bị xỉn, có phải là 201?
Có thể nhưng không chắc chắn. Inox 304 dùng ngoài trời 10+ năm cũng có thể xỉn nhẹ, đặc biệt môi trường ven biển. Dùng giấy nhám đánh nhẹ một góc, nếu inox 304 sẽ sáng lại; 201 sẽ vẫn xỉn.
Q4: Quang Phong có máy đo XRF không?
Có, chúng tôi có máy XRF cầm tay để kiểm tra chính xác mác inox. Áp dụng miễn phí với lô từ 500kg trở lên. Khách hàng được chứng kiến quá trình đo và nhận biên bản.
Q5: Inox 316 đắt nhất phải không?
Trong các mác phổ biến thì 316 thường có giá cao nhất do thêm molypden. Tuy nhiên có một số mác đặc biệt như 904L, super duplex giá còn cao hơn 316 nhiều – dùng trong công nghiệp dược/dầu khí. Liên hệ Quang Phong để báo giá lô đặc biệt.
Liên hệ Quang Phong – báo giá nhanh trong 5 phút
Để được khảo sát và báo giá chính xác cho lô phế liệu cụ thể của bạn, vui lòng liên hệ Quang Phong qua một trong các kênh sau:
- Hotline 1: 0961.107.678 (Mr. Quang – phụ trách kinh doanh)
- Hotline 2: 0385.010.369 (Mrs. Luận – phụ trách kế toán & hợp đồng)
- Zalo: 0961.107.678 – gửi hình ảnh phế liệu, nhận báo giá ngay
- Trụ sở: 83/73 Đường M1, Phường Bình Hưng Hoà, Quận Bình Tân, TP HCM
Quang Phong cam kết: báo giá cao nhất thị trường, thanh toán liền tay, dọn dẹp kho miễn phí, đầy đủ hoá đơn VAT cho doanh nghiệp. Đến tận nơi 63 tỉnh thành — TP HCM trong 1 giờ, các tỉnh khác trong 24-48 giờ.