Thuế carbon EU (CBAM) ảnh hưởng đến ngành phế liệu Việt Nam thế nào?

CBAM (Cơ chế Điều chỉnh Carbon biên giới – Carbon Border Adjustment Mechanism) của EU chính thức áp dụng đầy đủ từ tháng 1/2026, đánh thuế carbon vào các sản phẩm nhập khẩu từ ngoài EU thuộc 6 ngành: thép, nhôm, xi măng, phân bón, điện, hydro. Đây là cú đánh lớn vào các nước xuất khẩu kim loại – nhưng cũng tạo cơ hội cho ngành phế liệu Việt Nam.

1. CBAM là gì và tại sao quan trọng?

EU đã có hệ thống mua bán phát thải (EU ETS) từ 2005 – các nhà máy thép trong EU phải mua hạn ngạch carbon. Điều này làm giá thép EU đắt hơn thép nhập khẩu từ Trung Quốc, Việt Nam (không có quy định tương tự). CBAM đánh thuế biên giới để cân bằng – sản phẩm nhập khẩu phải trả tiền carbon tương đương.

Mức thuế carbon dự kiến 60-100 EUR/tấn CO2. Sản xuất 1 tấn thép phát thải ~2 tấn CO2 → thêm 120-200 EUR/tấn cho thép xuất sang EU.

2. Tác động lên các nhà máy thép Việt Nam

Các nhà máy thép Việt Nam dùng lò điện hồ quang (EAF) với phế liệu sắt làm nguyên liệu phát thải CO2 thấp hơn nhiều so với lò cao (BF) dùng quặng sắt:

EAF + phế liệu sắt: ~0.4 tấn CO2/tấn thép
BF + quặng sắt: ~2.0 tấn CO2/tấn thép

Việt Nam có Hoà Phát, Pomina, Posco SS dùng EAF chiếm ~30% sản lượng. Các nhà máy này có lợi thế CBAM lớn – thuế carbon thấp hơn 80% so với cạnh tranh dùng lò cao.

3. Cơ hội cho ngành phế liệu Việt Nam

3.1. Tăng nhu cầu phế liệu nội địa

Nhà máy EAF cần nhiều phế liệu hơn để xuất sang EU. Dự báo nhu cầu phế liệu sắt tại Việt Nam tăng 15-20% trong 2026-2030 → giá phế liệu có thể tăng 8-12%.

3.2. Xuất khẩu phế liệu sạch sang EU

Phế liệu kim loại tái chế trong EU được tính carbon thấp hơn → giá cao hơn nhập từ ngoài EU. Có cơ hội xuất khẩu phế liệu chất lượng cao (đồng, niken, inox) sang EU với premium giá 5-10%.

3.3. Yêu cầu chứng chỉ carbon

Để hưởng giá tốt, doanh nghiệp phế liệu Việt Nam cần:

Chứng chỉ ISO 14001 (quản lý môi trường)
Tính toán dấu chân carbon (carbon footprint) trong quy trình thu gom, vận chuyển
Báo cáo phát thải hàng quý
Sử dụng năng lượng sạch (điện mặt trời) trong xưởng

4. Thách thức

Chi phí compliance cao: chứng chỉ ISO 14001 ~50-100 triệu/năm
Thiếu nhân lực chuyên môn: ít chuyên gia carbon accounting tại VN
Cạnh tranh từ Hàn Quốc, Nhật Bản: họ đã có hệ thống carbon từ lâu
Rào cản kỹ thuật: yêu cầu báo cáo phát thải phức tạp

5. Khuyến nghị cho doanh nghiệp phế liệu

Đăng ký ISO 14001 ngay: chuẩn bị cho hợp đồng EU 2027-2028
Liên kết với nhà máy EAF: Hoà Phát, Pomina, Posco SS – hợp đồng dài hạn
Đầu tư xe tải điện: giảm dấu chân carbon trong vận chuyển
Đào tạo nhân sự: cử người học carbon accounting
Tham gia hiệp hội: VSA, VITAS để cập nhật thông tin chính sách

6. Câu hỏi thường gặp

Q1: CBAM có áp dụng cho phế liệu kim loại không?

Hiện tại CBAM chỉ áp dụng cho 6 ngành sản phẩm cuối (thép, nhôm, xi măng, phân bón, điện, hydro). Phế liệu nguyên liệu chưa nằm trong phạm vi. Tuy nhiên EU đang thảo luận mở rộng cho 2027-2028.

Q2: Nhà máy thép VN xuất sang EU có cần báo cáo carbon từ phế liệu không?

Có. Dấu chân carbon của thép xuất khẩu phải tính cả nguyên liệu đầu vào (phế liệu, quặng) và quá trình sản xuất. Nhà máy sẽ yêu cầu phế liệu có chứng từ rõ ràng về nguồn gốc và carbon footprint.

Q3: Quang Phong đã có ISO 14001 chưa?

Đang trong quá trình triển khai – dự kiến hoàn thành Q4/2026. Sẵn sàng cung cấp phế liệu cho các đơn vị xuất khẩu sang EU sau khi có chứng chỉ.

Q4: Phế liệu sắt nội địa có tăng giá vì CBAM không?

Có, dự báo +8-12% trong 2026-2027 do nhà máy EAF tăng nhu cầu. Người bán phế liệu sắt sẽ được lợi.

Q5: Doanh nghiệp nhỏ có cần lo CBAM không?

Trực tiếp thì không, nhưng gián tiếp có. Nhà máy lớn yêu cầu nhà cung cấp tuân thủ chuẩn cao hơn → vựa nhỏ không đáp ứng có thể mất thị phần. Đầu tư hồ sơ pháp lý + môi trường ngay.